De bijlesgeneratie

Gepubliceerd: 16 april 2018 15:00
Op dinsdag 3 april presenteerde Louise Elffers haar boek ‘De bijlesgeneratie’ in Pakhuis de Zwijger. Ze begon haar presentatie met een opvallende constatering: in 2007 klaagde toenmalig premier Balkenende nog over de ‘zesjescultuur’ in het onderwijs en tien jaar later sprak toenmalig onderwijsminister Bussemaker haar zorgen uit over de toenemende prestatiecultuur. In diezelfde periode stegen de uitgaven aan bijles sterk. Wat is er aan de hand? Is dit een probleem? En zo ja, wat kunnen we eraan doen?

De bijlesgeneratie 01.jpg

Elffers is universitair docent Onderwijskunde aan de Universiteit van Amsterdam, lector Beroepsonderwijs aan de Hogeschool van Amsterdam en doet onder meer onderzoek naar de doorstroom van studenten van het mbo naar het hbo en kansengelijkheid in het onderwijs. Haar presentatie is een haarscherpe analyse van de oorzaken van de toenemende prestatiedruk in het onderwijs en of het groeiende zogenaamde schaduwonderwijs een probleem is. ‘Bijles wordt steeds meer een onderdeel van de schoolloopbaan, voor wie het kan betalen,’ aldus Elffers. Op de achtergrond prijkt een slide met logo’s van een selectie bijlesbureaus.

De bijlesgeneratie 02.jpg

De oorzaken? Stapelen wordt steeds moeilijker in het onderwijs. Daardoor wordt het schooladvies steeds belangrijker. Ouders hebben er dus veel voor over om hun kind klaar te stomen voor zo goed mogelijke resultaten. Elffers is begripvol naar deze ouders. Er is eerder sprake van een weeffout in het onderwijssysteem (vroege selectie) dan van onredelijke eisen van ouders. Een hbo-diploma staat nu eenmaal garant voor een grotere kans op een stageplaats en baan en op een hoger salaris en is daarom gewild. Onderwijsinspecteur-generaal Arnold Jonk reageert: ‘Kinderen rond hun twaalfde over zeven verschillende hokjes proberen te verdelen wordt in het buitenland vaak onbegrijpelijk gevonden en is misschien ook geen logisch idee, aangezien we een van de weinige landen ter wereld zijn die het doen.’

Het gekke van onze manier van selecteren – behalve dat het zo vroeg gebeurt – is dat we uitgaan van het relatieve prestatieniveau van een kind. Je krijgt dus geen vwo-advies als je op de eindtoets een bepaalde score hebt behaald, maar als je bij de beste twintig procent van het land behoort. Ik ben niet goed bekend in het basisonderwijs en wist dit dus niet, maar dit leidt tot de absurde situatie dat ‘de best presterende vmbo’ers niet onderdoen voor de mindere vwo’ers,’ zoals Elffers uitlegt in de Volkskrant. Bijles kan dus echt verschil maken en ik begrijp de ouders dus wel. Uit principe je kind niet naar bijles doen, kan het verschil maken tussen vmbo- en vwo-advies. Waar zijn we in vredesnaam mee bezig?

Behalve dat dit eigenlijk het einde betekent van een zorgeloze kindertijd – Jennifer schetst dit zeer treffend in haar podcast ‘Opgejaagd’ – veroorzaakt de toename van schaduwonderwijs dat ouders zelf moeten betalen voor kansenongelijkheid. Wie bijles kan betalen, maakt meer kans op een vwo-advies. Bijles binnen de muren van en betaald door de school is dus een betere optie, maar waar is het onderwijs dan eigenlijk nog voor bedoeld?

Gelukkig geeft Elffers tijdens haar presentatie ook zes adviezen om deze situatie te verbeteren:

  1. bredere toegankelijkheid van het funderend onderwijs – meer brede brugklassen en minder categorale scholen dus;
  2. flexibilisering van het voortgezet onderwijs;
  3. beroepsonderwijs met perspectief en verbinding – stapelen moet dus weer makkelijker worden;
  4. een kleinere rol voor het niveau-advies, standaardisering van de plaatsingsprocedure;
  5. een eerlijker speelveld voor alle leerlingen;
  6. meer maatwerk in het reguliere onderwijs.

Er is hoop, al met al, maar er moet wel iets veranderen. Elffers zet met haar boek hiervoor de belangrijke eerste stappen: een kraakheldere analyse en praktische adviezen. Helaas ben ik er nog niet aan toegekomen om haar boek te lezen en ik vlieg het probleem in deze blog dus wat oppervlakkig aan. Dat lezen hoop ik deze zomervakantie zeker te doen. Mochten er nieuwe inzichten opduiken die te belangrijk zijn om niet te delen, dan zal ik dat hier doen.

‘De bijlesgeneratie’ is geschreven door Louise Elffers en uitgegeven bij Amsterdam University Press. Het heeft 188 pagina’s en kost € 19,99.